برای نخستینبار در جهان، جراحان بریتانیایی توانستند با استفاده از یک دستیار هوش مصنوعی در زمان واقعی، تومور مغزی یک بیمار را خارج کنند؛ عملی که بدون آسیب به بخشهای حساس مغز انجام شد و به حفظ بینایی بیمار کمک کرد.
این موفقیت میتواند نقطه عطفی در استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی و جراحی مغز و اعصاب باشد؛ چراکه برای اولینبار این فناوری نه فقط در مرحله بررسی تصاویر پزشکی، بلکه در حین انجام عمل جراحی نیز به کمک پزشکان آمده است.
هوش مصنوعی چگونه به جراحی تومور مغزی کمک کرد؟
«ریس هیبرت»، مردی ۴۸ ساله از بدفوردشایر انگلستان، در اواخر سال ۲۰۲۴ پس از یک تشنج ناگهانی هنگام پیادهروی به بیمارستان منتقل شد. بررسیهای پزشکی نشان داد که یک تومور در جمجمه او وجود دارد که در صورت پیشرفت میتوانست خطر از دست دادن بینایی را به همراه داشته باشد.
پزشکان به هیبرت پیشنهاد دادند در یک پژوهش آزمایشی برای استفاده از هوش مصنوعی در جراحی مغز شرکت کند. او با پذیرفتن این پیشنهاد، به نخستین فردی تبدیل شد که تحت عمل جراحی مغز با کمک مستقیم یک سیستم هوش مصنوعی قرار گرفت.
در این جراحی، هوش مصنوعی به تیم پزشکی دانشگاه کالج بیمارستان لندن کمک کرد تا محل تومور و ساختارهای حساس اطراف آن را با دقت بیشتری شناسایی کنند. این فناوری به جراحان امکان داد تومور را خارج کنند، بدون آنکه به بافتهای سالم مغز و مسیرهای عصبی مرتبط با بینایی آسیب وارد شود.
پس از پایان عمل، نتیجه جراحی موفقیتآمیز اعلام شد و بینایی بیمار بدون مشکل حفظ شد.
بهبود سریع بینایی بیمار پس از جراحی
ریس هیبرت اعلام کرده است که پیش از انجام عمل، دچار تاری دید شده بود؛ اما پس از پایان جراحی، تغییر محسوسی در وضعیت بینایی خود احساس کرد و توانست جزئیات محیط اطراف را مانند گذشته مشاهده کند.
او همچنین از حضور در این پروژه تحقیقاتی ابراز رضایت کرده و معتقد است مشارکت بیماران در چنین مطالعاتی میتواند به توسعه روشهای درمانی جدید و پیشرفت علم پزشکی کمک کند.
نقش هوش مصنوعی در اتاق عمل چیست؟
در گذشته، استفاده از هوش مصنوعی در جراحی بیشتر به بررسی تصاویر پزشکی مانند اسکنهای مغزی پیش از عمل محدود میشد. اما در این جراحی، سیستم هوش مصنوعی توانست بهصورت همزمان تصاویر ویدیویی حین عمل را تحلیل کند.
این فناوری به جراحان کمک کرد تا ساختارهای حیاتی مغز، بهویژه بخشهای مرتبط با بینایی، را بهتر تشخیص دهند و تصمیمهای دقیقتری در طول جراحی بگیرند.
به گفته متخصصان، این قابلیت میتواند احتمال خطاهای انسانی را کاهش دهد و جراحان را در انجام عملهای پیچیدهتر یاری کند.
چرا این جراحی اهمیت زیادی دارد؟
محل قرارگیری تومور این بیمار در نزدیکی غده هیپوفیز بود؛ منطقهای حساس که در اطراف آن تعداد زیادی عصب و رگ خونی قرار دارد. برخی از این ساختارها ارتباط مستقیمی با عملکرد بینایی دارند و کوچکترین آسیب در این ناحیه ممکن است باعث مشکلات دائمی شود.
به همین دلیل، استفاده از هوش مصنوعی برای شناسایی دقیق مسیرهای حساس مغز، اهمیت زیادی در افزایش ایمنی چنین جراحیهایی دارد.
آیا هوش مصنوعی میتواند جایگزین جراحان شود؟
با وجود موفقیت این عمل، متخصصان تأکید میکنند که هوش مصنوعی هنوز نقش یک ابزار کمکی را دارد و نمیتواند بهصورت مستقل جراحی انجام دهد.
در شرایط فعلی، وظایف اصلی هوش مصنوعی شامل مواردی مانند:
- شناسایی مناطق پرخطر در مغز
- کمک به تصمیمگیری جراحان
- تحلیل تصاویر و ویدیوهای حین عمل
- کاهش احتمال آسیب به بافتهای حساس
- رهگیری ابزارهای جراحی برای افزایش ایمنی
است.
بااینحال، پژوهشگران معتقدند با پیشرفت این فناوری، ممکن است در آینده بخشهایی از فرایندهای جراحی با کمک سیستمهای هوشمند و حتی بهصورت نیمهخودکار انجام شود.
آینده هوش مصنوعی در جراحی مغز و اعصاب
موفقیت نخستین جراحی مغز با کمک هوش مصنوعی نشان میدهد که فناوریهای هوشمند میتوانند نقش مهمی در آینده پزشکی ایفا کنند. ترکیب تجربه جراحان با قدرت تحلیل سریع هوش مصنوعی میتواند به انجام عملهای دقیقتر، کاهش خطرات و افزایش شانس موفقیت بیماران کمک کند.
اگرچه استفاده گسترده از این فناوری نیازمند آزمایشهای بیشتر و رعایت استانداردهای سختگیرانه ایمنی است، اما این جراحی را میتوان یکی از مهمترین گامها در مسیر ورود هوش مصنوعی به اتاقهای عمل دانست.