گزارشی در یک مجله آمریکایی به بررسی وضعیت برنامه هستهای ایران و امکان شکلگیری توافق جدید میان تهران و واشنگتن پرداخته است. در این تحلیل مطرح میشود که با وجود آسیبدیدن برخی تأسیسات هستهای شناختهشده، همچنان ابهامهایی درباره احتمال وجود تأسیسات غنیسازی اعلامنشده وجود دارد.
ابهام درباره تأسیسات مخفی
طبق این تحلیل، برخی از سایتهای هستهای ایران در حملات نظامی آسیب دیدهاند، اما اطلاعات دقیقی درباره همه زیرساختهای هستهای موجود در دسترس نیست. سابقه ساخت تأسیسات نطنز و فردو که در ابتدا مخفیانه ساخته شده بودند، باعث شده برخی تحلیلگران احتمال وجود سایتهای دیگر مرتبط با غنیسازی را نیز مطرح کنند.
همچنین اشاره شده است که در سالهای اخیر نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی کاهش یافته و همین موضوع شکافهایی در اطلاعات موجود درباره میزان واقعی تجهیزات و سانتریفیوژهای ایران ایجاد کرده است.
پیشرفت فناوری سانتریفیوژها
در این تحلیل گفته میشود که ایران طی سالهای گذشته توانایی خود در ساخت سانتریفیوژهای پیشرفتهتر را افزایش داده است. سانتریفیوژهای جدید کارایی بالاتری دارند و میتوانند زمان لازم برای تولید مواد هستهای با غنای بالا را کاهش دهند.
همچنین سرعت نصب آبشارهای سانتریفیوژ در مقایسه با گذشته بیشتر شده و این موضوع از نگاه تحلیلگران میتواند زمان دستیابی به مواد مورد نیاز برای یک سلاح هستهای را کوتاهتر کند.
چالش نظارت و بازرسی
یکی از موضوعات اصلی مطرحشده در این گزارش، لزوم تقویت سازوکارهای نظارتی در هر توافق احتمالی آینده است.
در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام)، ایران اجرای «پروتکل الحاقی» را پذیرفته بود که امکان بازرسیهای گستردهتر آژانس را فراهم میکرد. تحلیلگران معتقدند در هر توافق جدید، بازگشت به چنین نظارتهایی برای کاهش نگرانیها ضروری خواهد بود.
تمرکز آمریکا بر تهدیدهای دیگر
در بخش دیگری از این تحلیل گفته شده که از نگاه برخی سیاستگذاران آمریکایی، برنامه موشکی ایران و نقش تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی تهدیدهای فوریتری برای منافع آمریکا محسوب میشوند.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت در جهان است و هرگونه اختلال در آن میتواند بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
نتیجهگیری تحلیل
در مجموع، این تحلیل تأکید میکند که حتی اگر توافقی درباره برنامه هستهای حاصل شود، این توافق بهتنهایی تمام اختلافات میان ایران و آمریکا را حل نخواهد کرد. به باور نویسندگان، یک توافق جدید باید علاوه بر موضوع غنیسازی اورانیوم، مسائلی مانند نظارت دقیقتر، احتمال فعالیتهای پنهانی و پیشرفت فناوری هستهای را نیز در نظر بگیرد.