ال‌نینو ۲۰۲۶ وارد مرحله قدرتمندی شده است و حالا این سؤال مطرح می‌شود که آیا این پدیده اقلیمی می‌تواند پاییز و زمستان ایران را پربارش کند یا باید منتظر افزایش خطر سیلاب باشیم؟
بر اساس گزارش‌های مراکز معتبر اقلیمی، پدیده ال‌نینو ۲۰۲۶ در حال تقویت است و احتمال ادامه فعالیت آن در ماه‌های سرد سال افزایش یافته است. همین موضوع باعث شده توجه کارشناسان هواشناسی و مدیران منابع آب به تأثیرات احتمالی این پدیده بر شرایط جوی ایران جلب شود.
با این حال، نباید تصور کرد که وقوع یک ال‌نینوی قوی به‌طور قطعی به معنای بارش فراوان در تمام مناطق ایران است. ال‌نینو می‌تواند الگوهای بزرگ جوی را تغییر دهد، اما میزان تأثیر آن بر ایران به عوامل مختلفی مانند وضعیت اقیانوس‌ها، سامانه‌های بارشی منطقه‌ای و شرایط جوی دیگر بستگی دارد.
از سوی دیگر، افزایش بارندگی همیشه به معنای بهبود منابع آبی نیست. اگر بارش‌ها به شکل شدید و کوتاه‌مدت رخ دهند، ممکن است به جای نفوذ در خاک و تقویت سفره‌های زیرزمینی، باعث افزایش روان‌آب، آب‌گرفتگی و وقوع سیلاب شوند.
ال‌نینو ۲۰۲۶ چقدر قدرتمند شده است؟
بررسی‌های انجام‌شده توسط مراکز پیش‌بینی اقلیمی نشان می‌دهد که ال‌نینوی سال ۲۰۲۶ یکی از رویدادهای قابل توجه سال‌های اخیر محسوب می‌شود. افزایش دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی، نشانه‌ای از تقویت این پدیده اقلیمی است.
بر اساس ارزیابی‌های منتشرشده، احتمال تداوم شرایط ال‌نینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ بالا ارزیابی شده است. مدل‌های اقلیمی نیز ادامه این وضعیت را در ماه‌های آینده محتمل می‌دانند.
البته شدت ال‌نینو تنها یکی از عوامل مهم در پیش‌بینی شرایط آب‌وهوایی است. حتی یک ال‌نینوی قدرتمند نیز نمی‌تواند به‌تنهایی مشخص کند که کدام مناطق جهان یا کدام استان‌های ایران با افزایش بارش مواجه خواهند شد.
ال‌نینو چیست و چگونه روی آب‌وهوا اثر می‌گذارد؟
ال‌نینو یکی از مراحل چرخه اقلیمی ENSO (نوسان جنوبی ال‌نینو) است که در اثر تغییر تعامل میان اقیانوس و جو در منطقه استوایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرد.
در شرایط معمول، بادهای تجاری آب‌های گرم سطح اقیانوس آرام را به سمت غرب، یعنی مناطق نزدیک اندونزی و استرالیا، منتقل می‌کنند. اما در زمان وقوع ال‌نینو، این روند تغییر کرده و آب‌های گرم به سمت مرکز و شرق اقیانوس آرام حرکت می‌کنند.
این تغییر دمایی فقط محدود به همان منطقه نیست؛ بلکه می‌تواند بر:
- مسیر حرکت سامانه‌های بارشی
- فشار هوا در مناطق مختلف
- جریان‌های جوی بزرگ‌مقیاس
- میزان انتقال رطوبت
تأثیر بگذارد و از طریق ارتباطات اقلیمی، اثر خود را در نقاط دورتر جهان نیز نشان دهد.
در کنار ال‌نینو، دو وضعیت دیگر نیز در چرخه ENSO بررسی می‌شوند؛ لانینا که مرحله سرد این چرخه است و شرایط خنثی که هیچ‌کدام از این دو پدیده غالب نیستند.
آیا ال‌نینو مستقیماً به ایران می‌رسد؟
یکی از پرسش‌های پرتکرار این روزها این است که «ال‌نینو چه زمانی وارد ایران می‌شود؟»
اما از نظر علمی، ال‌نینو مانند یک سامانه بارشی نیست که از اقیانوس آرام حرکت کند و وارد ایران شود. آنچه بر آب‌وهوای کشور ما اثر می‌گذارد، تغییرات الگوهای جوی ناشی از این پدیده است.
ال‌نینو می‌تواند شرایط گردش عمومی جو را تغییر دهد و روی مسیر حرکت سامانه‌های بارشی، جریان‌های جتی و انتقال رطوبت به منطقه خاورمیانه اثر بگذارد.
به همین دلیل، عبارت دقیق‌تر این است که گفته شود:
«تأثیر ال‌نینو بر آب‌وهوای ایران»
نه اینکه ال‌نینو مستقیماً وارد کشور می‌شود.
با این حال، نباید تمام تغییرات بارشی ایران را به ال‌نینو نسبت داد. عواملی مانند:
- شرایط اقیانوس هند
- نوسانات اطلس شمالی
- نوسان مادن-جولیان
- قدرت و مسیر سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای
نیز نقش مهمی در میزان بارش‌های کشور دارند.
بنابراین حتی یک ال‌نینوی بسیار قوی هم تضمین نمی‌کند که تمام ایران زمستانی پربارش را تجربه کند.
تأثیر ال‌نینو بر بارش ایران؛ آیا این پدیده باعث افزایش بارندگی می‌شود؟
تأثیر ال‌نینو بر بارش ایران یک رابطه مستقیم و قطعی ندارد، اما این پدیده اقلیمی می‌تواند با تغییر الگوهای گردش جوی، شرایط را برای افزایش یا کاهش بارندگی در برخی مناطق کشور فراهم کند.
ال‌نینو باعث گرم‌تر شدن سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی می‌شود و این تغییر دما می‌تواند بر مسیر جریان‌های جوی در مقیاس جهانی اثر بگذارد. نتیجه این تغییرات ممکن است جابه‌جایی مسیر سامانه‌های بارشی، تغییر میزان انتقال رطوبت و تغییر الگوی بارش در مناطق مختلف از جمله ایران باشد.
با این حال، نباید تصور کرد که وقوع یک ال‌نینوی قوی در سال ۲۰۲۶ به‌تنهایی به معنای بارش فراوان در تمام استان‌های ایران است. شرایط بارندگی کشور تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقلیمی قرار دارد و ال‌نینو تنها یکی از این عوامل محسوب می‌شود.
آیا ال‌نینو باعث افزایش بارش در ایران می‌شود؟
در برخی سال‌ها، هم‌زمانی ال‌نینو با سایر شرایط مناسب جوی می‌تواند احتمال ورود سامانه‌های بارشی فعال‌تر به ایران را افزایش دهد. در چنین شرایطی، مناطقی از کشور ممکن است بارندگی بیشتری نسبت به میانگین بلندمدت تجربه کنند.
افزایش بارش می‌تواند پیامدهای مثبتی داشته باشد، از جمله:
- بهبود وضعیت ذخایر سدها
- افزایش رطوبت خاک
- کمک به رشد پوشش گیاهی
- کاهش نسبی فشار ناشی از خشکسالی
- بهبود شرایط کشاورزی در مناطق وابسته به بارش
اما میزان تأثیر این پدیده در همه مناطق یکسان نیست. ممکن است یک منطقه با افزایش بارندگی مواجه شود، در حالی که منطقه‌ای دیگر تغییر محسوسی در میزان بارش خود مشاهده نکند.
چرا ال‌نینو تضمین‌کننده یک زمستان پربارش برای ایران نیست؟
ایران در منطقه‌ای قرار دارد که بارش‌های آن تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرند. به همین دلیل، حتی قوی‌ترین دوره‌های ال‌نینو نیز نمی‌توانند به‌تنهایی آینده بارندگی کشور را مشخص کنند.
عواملی مانند:
- موقعیت سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای
- وضعیت دریای سرخ و خلیج فارس در انتقال رطوبت
- شرایط اقیانوس هند
- تغییرات فشار هوا در منطقه
- نوسانات جوی کوتاه‌مدت
در کنار ال‌نینو تعیین می‌کنند که چه میزان بارش به ایران برسد.
بنابراین پیش‌بینی دقیق بارندگی پاییز و زمستان ۱۴۰۵ باید بر اساس ترکیب چندین شاخص اقلیمی انجام شود، نه فقط وضعیت ال‌نینو.
بارش بیشتر همیشه به معنای افزایش منابع آب نیست
یکی از نکات مهم درباره تأثیر ال‌نینو بر ایران، تفاوت میان بارش زیاد و بارش مؤثر است.
اگر بارندگی در طول فصل به‌صورت منظم و پراکنده رخ دهد، فرصت بیشتری برای نفوذ آب به زمین، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و افزایش ذخایر آبی ایجاد می‌شود.
اما اگر بیشتر بارش‌ها به شکل رگبارهای شدید و کوتاه‌مدت اتفاق بیفتند، بخش زیادی از آب به روان‌آب تبدیل شده و ممکن است باعث:
- سیلاب ناگهانی
- فرسایش خاک
- خسارت به زیرساخت‌ها
- هدررفت منابع آب
شود.
به همین دلیل، کارشناسان معتقدند اهمیت ال‌نینو برای ایران فقط در میزان بارش نیست، بلکه زمان، شدت و نحوه توزیع بارندگی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
پیش‌بینی تأثیر ال‌نینو ۲۰۲۶ بر ایران
با توجه به تقویت ال‌نینو در سال ۲۰۲۶، احتمال تغییر در الگوهای جوی پاییز و زمستان افزایش یافته است. این موضوع می‌تواند شرایط را برای فعالیت بیشتر برخی سامانه‌های بارشی فراهم کند، اما هنوز نمی‌توان با قطعیت اعلام کرد که تمام مناطق ایران سالی پربارش خواهند داشت.
در مجموع، ال‌نینو ۲۰۲۶ می‌تواند یک فرصت برای کاهش بخشی از اثرات خشکسالی ایران باشد، اما تنها در صورتی که بارش‌ها به شکل مناسب توزیع شوند و زیرساخت‌های مدیریت آب توان استفاده از آن را داشته باشند.