سن بالاتر، طول مدت ابتلا به دیابت و قند خون کنترلنشده از عوامل خطر اصلی هستند
یک مطالعه جدید نشان میدهد که برخی عوامل مرتبط با وضعیت بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ میتوانند زمان بروز رتینوپاتی دیابتی (Diabetic Retinopathy) را کاهش دهند. بر اساس نتایج این پژوهش، افرادی که مدت طولانیتری به دیابت مبتلا هستند یا سطح HbA1c بالاتری دارند، با احتمال بیشتری زودتر دچار آسیبهای شبکیه چشم میشوند.
این تحقیق که در مجله علمی BMC Ophthalmology منتشر شده است، نشان میدهد کنترل بهتر قند خون و انجام منظم معاینات چشمی میتواند نقش مهمی در پیشگیری یا به تأخیر انداختن این عارضه داشته باشد.
رتینوپاتی دیابتی؛ یک عارضه خاموش اما جدی
رتینوپاتی دیابتی یکی از شایعترین عوارض دیابت است که به دلیل آسیب دیدن رگهای خونی شبکیه ایجاد میشود. این بیماری در مراحل ابتدایی معمولاً بدون علامت پیشرفت میکند و ممکن است بیمار تا زمان ایجاد آسیب جدی، متوجه تغییرات بینایی خود نشود.
پژوهشگران تأکید میکنند که شناسایی زودهنگام افراد پرخطر اهمیت زیادی دارد، زیرا آسیب شبکیه در مراحل اولیه ممکن است کاملاً بدون نشانه باشد.
روش انجام مطالعه چگونه بود؟
محققان اطلاعات پزشکی بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ را که بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ در یک مرکز تخصصی دیابت در شهر یزد ایران تحت درمان بودند، بهصورت گذشتهنگر بررسی کردند.
افرادی که در شروع مطالعه هیچ نشانهای از رتینوپاتی دیابتی نداشتند، تا زمان:
- تشخیص رتینوپاتی دیابتی
- قطع پیگیری درمان
- فوت بیمار
- پایان دوره تحقیق
تحت بررسی قرار گرفتند.
تشخیص رتینوپاتی نیز بر اساس معاینه تخصصی چشمپزشک پس از گشاد شدن مردمک و مشاهده شبکیه انجام شد.
نتایج مطالعه چه چیزی را نشان داد؟
این بررسی شامل ۷۵۳ بیمار با میانگین سنی ۵۶.۳ سال بود که حدود ۶۱.۴ درصد آنها زن بودند.
در طول دوره پیگیری:
- ۲۰۸ نفر (۲۷.۶ درصد) به رتینوپاتی دیابتی مبتلا شدند.
- میزان بروز بیماری حدود ۵.۰۱ مورد به ازای هر ۱۰۰۰ ماه بیمار گزارش شد.
- میانگین زمان ایجاد رتینوپاتی دیابتی حدود ۱۰۸ ماه بود.
مدت طولانیتر دیابت، خطر آسیب چشم را افزایش میدهد
نتایج نشان داد بیمارانی که حداقل ۱۰ سال سابقه دیابت داشتند، نسبت به افرادی که کمتر از ۵ سال مبتلا به دیابت بودند، زودتر دچار رتینوپاتی شدند.
میانگین زمان بروز بیماری:
- افراد با سابقه دیابت کمتر از ۵ سال: حدود ۱۲۰ ماه
- افراد با سابقه دیابت ۱۰ سال یا بیشتر: حدود ۸۴ ماه
بود.
این تفاوت نشان میدهد هرچه مدت ابتلا به دیابت بیشتر شود، احتمال آسیب شبکیه افزایش پیدا میکند.
نقش مهم HbA1c در شروع رتینوپاتی دیابتی
یکی دیگر از یافتههای مهم تحقیق، ارتباط مستقیم بین سطح بالای HbA1c و شروع زودتر بیماری بود.
افرادی که سطح HbA1c آنها:
- ۹ درصد یا بیشتر بود، حدود ۹۶ ماه تا ایجاد رتینوپاتی زمان داشتند.
- افراد با HbA1c کمتر از ۷ درصد حدود ۱۲۰ ماه بدون بیماری باقی ماندند.
HbA1c نشاندهنده میانگین سطح قند خون در چند ماه گذشته است و بالا بودن آن معمولاً به معنای کنترل ضعیفتر دیابت است.
عوامل افزایشدهنده خطر رتینوپاتی دیابتی
در تحلیلهای آماری، سه عامل بهطور مستقل با افزایش خطر ابتلا به رتینوپاتی دیابتی ارتباط داشتند:
۱. افزایش سن
با افزایش سن، احتمال ابتلا به رتینوپاتی دیابتی بیشتر شد.
۲. طول مدت ابتلا به دیابت
هرچه سالهای بیشتری از تشخیص دیابت گذشته باشد، خطر آسیب شبکیه افزایش پیدا میکند.
۳. افزایش HbA1c
سطح بالاتر قند خون کنترلنشده، یکی از مهمترین عوامل پیشبینیکننده شروع بیماری بود.
همچنین فشار خون سیستولیک ارتباطی مرزی با افزایش خطر نشان داد، اما چربیهای خون مانند کلسترول و تریگلیسیرید ارتباط معناداری با رتینوپاتی دیابتی نداشتند.
اهمیت کنترل مداوم قند خون و غربالگری چشم
پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه اهمیت انجام منظم معاینات شبکیه را، بهخصوص در بیماران دارای:
- کنترل ضعیف قند خون
- سابقه طولانی دیابت
- سن بالاتر
نشان میدهد.
غربالگری زودهنگام چشم میتواند به تشخیص بیماری در مراحل اولیه کمک کند و فرصت بیشتری برای جلوگیری از پیشرفت آسیبهای بینایی فراهم کند.
محدودیتهای مطالعه
با وجود اهمیت نتایج، این پژوهش محدودیتهایی نیز داشت، از جمله:
- ماهیت گذشتهنگر مطالعه
- نبود اطلاعات کامل درباره سبک زندگی بیماران
- کمبود دادههای مربوط به درمانهای دریافتشده
- تفاوت در زمان انجام معاینات چشمپزشکی
- انجام مطالعه تنها در یک مرکز درمانی تخصصی
همچنین به دلیل نبود اطلاعات کافی، شدت دقیق رتینوپاتی و وجود یا عدم وجود ادم ماکولای دیابتی بهطور کامل بررسی نشد.
جمعبندی
نتایج این مطالعه نشان میدهد که سن بالا، سابقه طولانی دیابت و کنترل نامناسب قند خون از مهمترین عوامل مرتبط با شروع زودتر رتینوپاتی دیابتی هستند.
برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، کنترل منظم HbA1c، مدیریت فشار خون و انجام معاینات دورهای چشم میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت بینایی و جلوگیری از عوارض جدی داشته باشد.