کیست بارتولن یکی از مشکلات نسبتاً شایع ناحیه تناسلی زنان است که در اثر بسته شدن مجرای غدد بارتولن ایجاد میشود. این کیست در بسیاری از موارد کوچک و بدون درد است و ممکن است فرد حتی متوجه وجود آن نشود؛ اما اگر کیست دچار عفونت شود، میتواند به آبسهای دردناک همراه با تورم و التهاب تبدیل شود.
غدد بارتولن در دو طرف دهانه واژن قرار دارند و با ترشح مایع، به روانسازی این ناحیه کمک میکنند. زمانی که مسیر خروج ترشحات این غدد مسدود شود، تجمع مایع میتواند باعث ایجاد کیست شود.
در ادامه با علائم کیست بارتولن، علت ایجاد آن، روش تشخیص، درمان و مراقبتهای لازم بیشتر آشنا میشویم.
کیست بارتولن چیست؟
غدد بارتولن دو غده کوچک هستند که در دو طرف ورودی واژن قرار گرفتهاند و وظیفه آنها ترشح مایعی برای روانسازی ناحیه تناسلی است. اگر مجرای خروجی این غدد بسته شود، ترشحات داخل آن باقی میمانند و بهتدریج کیستی در نزدیکی دهانه واژن ایجاد میشود.
این کیست معمولاً در یکی از لبهای خارجی واژن دیده میشود و ممکن است اندازه آن از یک برجستگی کوچک تا تودهای قابل توجه متغیر باشد.
در بسیاری از موارد، کیست بارتولن بدون درد و بیخطر است و حتی ممکن است خودبهخود برطرف شود. با این حال، ورود باکتریها به کیست میتواند باعث عفونت و تشکیل آبسه شود. آبسه بارتولن معمولاً با درد، قرمزی، تورم و حساسیت همراه است و به بررسی پزشکی نیاز دارد.
علائم کیست بارتولن چیست؟
علائم این کیست به اندازه آن و همچنین وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. کیستهای کوچک معمولاً نشانه خاصی ایجاد نمیکنند و ممکن است تنها هنگام معاینه پزشکی تشخیص داده شوند.
در صورتی که کیست بزرگتر شود، ممکن است فرد هنگام نشستن، راه رفتن یا رابطه جنسی احساس ناراحتی داشته باشد.
از مهمترین علائم کیست بارتولن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایجاد توده یا برجستگی در نزدیکی ورودی واژن
- تورم یکطرفه در ناحیه فرج
- احساس فشار یا ناراحتی هنگام نشستن
- درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی
- حساس شدن محل کیست
- قرمزی و التهاب در صورت عفونی شدن
- ایجاد تب و احساس ناخوشی در صورت تشکیل آبسه
- درد هنگام راه رفتن یا حرکت کردن
اگر توده ایجادشده بهسرعت بزرگ شود، درد شدیدی داشته باشد یا همراه با تب و ترشح چرکی باشد، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
علت ایجاد کیست بارتولن چیست؟
مهمترین علت ایجاد کیست بارتولن، انسداد مجرای غده بارتولن است. زمانی که مسیر خروج مایع بسته شود، ترشحات در داخل غده تجمع پیدا کرده و باعث ایجاد کیست میشوند.
عفونت نیز میتواند وضعیت کیست را پیچیدهتر کند. در صورت ورود باکتری به کیست، ممکن است آبسه تشکیل شود و علائم شدیدتری مانند درد، تورم و تب ایجاد شود.
آیا کیست بارتولن خطرناک است؟
در بیشتر موارد، کیست بارتولن سرطانی نیست و کیستهای کوچک و بدون علامت معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکنند. با این حال، نباید هر تودهای در ناحیه تناسلی را بدون معاینه، کیست بارتولن در نظر گرفت.
بهخصوص در زنان بالاتر از ۴۰ سال، ایجاد توده جدید در ناحیه غده بارتولن باید توسط پزشک بررسی شود تا علت آن مشخص شود.
همچنین اگر توده دردناک، عفونی، عودکننده یا غیرطبیعی باشد، ممکن است پزشک آزمایشهای بیشتری را برای تشخیص دقیق تجویز کند.
روش تشخیص کیست بارتولن
تشخیص کیست بارتولن معمولاً با معاینه ناحیه تناسلی انجام میشود. پزشک با توجه به محل توده، اندازه آن، میزان درد و سایر علائم میتواند احتمال وجود کیست یا آبسه بارتولن را بررسی کند.
روشهای تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
معاینه فیزیکی
پزشک با مشاهده و لمس توده، محل قرارگیری و ویژگیهای آن را بررسی میکند. وضعیت پوست اطراف کیست و وجود علائمی مانند قرمزی یا التهاب نیز مورد توجه قرار میگیرد.
بررسی علائم و سابقه پزشکی
شدت درد، مدت زمان ایجاد توده، سابقه کیستهای قبلی و علائم همراه میتوانند در تشخیص علت مشکل مؤثر باشند.
آزمایش و نمونهبرداری
در برخی شرایط، بهویژه در صورت وجود علائم غیرمعمول یا توده جدید در سنین بالاتر، ممکن است پزشک برای بررسی دقیقتر نمونهبرداری یا آزمایشهای تکمیلی را توصیه کند.
درمان کیست بارتولن چگونه است؟
درمان کیست بارتولن به اندازه کیست، میزان درد، وجود عفونت و سابقه عود آن بستگی دارد. کیست کوچک و بدون علامت همیشه به درمان تهاجمی نیاز ندارد.
حمام آب گرم
نشستن در آب گرم برای مدت کوتاه میتواند در برخی موارد به کاهش ناراحتی کمک کند. این روش بیشتر برای کیستهای کوچک و بدون عفونت شدید مورد استفاده قرار میگیرد.
اگر درد شدید، تب یا علائم آبسه وجود داشته باشد، حمام آب گرم نباید جایگزین مراجعه به پزشک شود.
تخلیه کیست یا آبسه
در صورتی که کیست بزرگ، دردناک یا عفونی شده باشد، پزشک ممکن است تخلیه آن را انجام دهد. تخلیه مناسب میتواند فشار و درد ناشی از تجمع مایع یا چرک را کاهش دهد.
کاتتر یا فیتیله
در برخی موارد، پس از تخلیه کیست، پزشک یک کاتتر کوچک در محل قرار میدهد تا مسیر خروج مایع برای مدتی باز بماند و احتمال بسته شدن مجدد مجرا کاهش پیدا کند.
مدت باقی ماندن کاتتر به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
کیسهسازی یا مارسوپیالیزاسیون
در مواردی که کیست عودکننده باشد، ممکن است پزشک روش مارسوپیالیزاسیون (Marsupialization) را پیشنهاد کند. در این روش، پس از تخلیه محتویات کیست، دهانهای ایجاد میشود تا امکان تخلیه مداوم ترشحات فراهم شود.
برداشتن غده بارتولن
برداشتن غده معمولاً برای شرایط خاص، مانند موارد عودکننده یا برخی تودههای مشکوک، در نظر گرفته میشود و تصمیمگیری درباره آن بر عهده پزشک متخصص است.
آیا برای کیست بارتولن آنتیبیوتیک لازم است؟
مصرف آنتیبیوتیک برای همه کیستهای بارتولن ضروری نیست. اگر کیست عفونی شده باشد یا شرایط خاصی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است داروی مناسب را تجویز کند.
نوع آنتیبیوتیک باید بر اساس وضعیت بیمار و تشخیص پزشک تعیین شود. بنابراین مصرف خودسرانه داروهایی مانند کلیندامایسین، سفکسیم، مترونیدازول یا سایر آنتیبیوتیکها توصیه نمیشود.
در بسیاری از موارد آبسه بارتولن، تخلیه مناسب عفونت بخش اصلی درمان است و آنتیبیوتیک تنها در شرایط مشخصی به درمان اضافه میشود.
آیا پماد برای کیست بارتولن مؤثر است؟
پمادهای موضعی معمولاً درمان اصلی کیست بارتولن محسوب نمیشوند، بهخصوص اگر کیست به آبسه تبدیل شده باشد. انتخاب هرگونه داروی موضعی باید پس از معاینه و با توجه به علت علائم انجام شود.
استفاده خودسرانه از پمادهای ضدالتهاب، آنتیبیوتیک یا ضدعفونیکننده در ناحیه تناسلی ممکن است باعث تحریک پوست یا تأخیر در درمان صحیح شود.
تغذیه در دوران ابتلا به کیست بارتولن
رژیم غذایی سالم میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند، اما تغذیه بهتنهایی باعث باز شدن مجرای بسته غده بارتولن یا درمان آبسه نمیشود.
بهتر است در این دوران:
- مصرف غذاهای متنوع و مغذی را در برنامه خود قرار دهید.
- میوهها و سبزیجات تازه مصرف کنید.
- آب کافی بنوشید.
- مصرف غذاهای بسیار چرب و فوقفرآوریشده را محدود کنید.
- در صورت ابتلا به عفونت، درمان پزشکی را جایگزین روشهای خانگی نکنید.
استفاده از گیاهان دارویی، روغنهای گیاهی یا مواد مختلف بهصورت موضعی روی کیست نیز بدون مشورت پزشک توصیه نمیشود؛ زیرا ممکن است باعث تحریک یا تشدید التهاب ناحیه تناسلی شود.
کیست بارتولن در چه سنی شایعتر است؟
کیست و آبسه بارتولن بیشتر در زنان سنین باروری دیده میشود. با افزایش سن، ایجاد یک توده جدید در محل غده بارتولن اهمیت بیشتری پیدا میکند و بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
به همین دلیل، زنان بالای ۴۰ سال در صورت مشاهده هرگونه توده جدید در این ناحیه باید برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنند.
آیا کیست بارتولن باعث اختلال در رابطه جنسی میشود؟
خود کیست کوچک و بدون علامت معمولاً مانعی برای رابطه جنسی ایجاد نمیکند. اما اگر اندازه آن افزایش پیدا کند یا عفونی و دردناک شود، ممکن است رابطه جنسی با درد و ناراحتی همراه باشد.
پس از درمان و برطرف شدن التهاب، این مشکل نیز در بسیاری از موارد کاهش پیدا میکند.
چه زمانی برای کیست بارتولن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تودهای جدید در اطراف دهانه واژن ایجاد شده است، بهخصوص در صورت وجود درد یا التهاب، بهتر است علت آن توسط پزشک مشخص شود.
مراجعه پزشکی در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- توده بهسرعت بزرگ میشود.
- درد شدید ایجاد شده است.
- محل کیست قرمز و متورم شده است.
- تب یا احساس ناخوشی عمومی وجود دارد.
- از توده ترشح چرکی خارج میشود.
- کیست چند بار عود کرده است.
- توده جدید در سنین بالاتر از ۴۰ سال ایجاد شده است.
جمعبندی؛ آیا کیست بارتولن درمان میشود؟
کیست بارتولن معمولاً در اثر بسته شدن مجرای غده بارتولن و تجمع ترشحات ایجاد میشود. بسیاری از کیستها کوچک و بدون علامت هستند و ممکن است نیازی به درمان تهاجمی نداشته باشند؛ اما در صورت عفونت، کیست میتواند به آبسهای دردناک تبدیل شود.
روش درمان با توجه به شرایط بیمار انتخاب میشود و ممکن است شامل مراقبتهای خانگی، تخلیه، قرار دادن کاتتر، مارسوپیالیزاسیون یا در موارد خاص جراحی باشد. آنتیبیوتیک نیز تنها در شرایطی که پزشک تشخیص دهد مورد استفاده قرار میگیرد.
نکته مهم این است که هر تودهای در ناحیه تناسلی الزاماً کیست بارتولن نیست. بنابراین در صورت مشاهده توده جدید، درد، تورم، تب یا عود مکرر، مراجعه به متخصص زنان بهترین راه برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب است.