شرکتهای فعال در حوزه رباتیک چین معتقدند نسل جدید رباتهای انساننما ممکن است در آیندهای نزدیک بتوانند بسیاری از وظایف عمومی را تنها با دریافت فرمان صوتی انجام دهند؛ اما رسیدن این فناوری به مرحلهای که بتواند در خانهها بهطور گسترده مورد استفاده قرار گیرد، همچنان سالها زمان نیاز دارد.
به گفته مدیران شرکتهای پیشرو در زمینه توسعه «مغز ربات»، بزرگترین چالش فعلی صنعت رباتیک دیگر ساخت سختافزار نیست، بلکه ایجاد نرمافزاری است که بتواند به رباتها توانایی درک محیط، تصمیمگیری و انجام فعالیتهای پیچیده را بدهد.
این حوزه که با عنوان هوش مصنوعی تجسمیافته (Embodied AI) شناخته میشود، اکنون به یکی از مهمترین رقابتهای فناوری جهان تبدیل شده است.
مغز ربات؛ ضعیفترین بخش زنجیره فناوری رباتیک
پس از پیشرفتهای چشمگیر در ساخت بدنه و تجهیزات رباتها، شرکتهای چینی توانستهاند رباتهایی تولید کنند که قادر به دویدن، رقصیدن و حتی انجام حرکات آکروباتیک مانند پشتک زدن هستند.
اما کارشناسان معتقدند توانایی فیزیکی تنها بخشی از مسیر است. چالش اصلی این است که رباتها بتوانند مانند انسان محیط اطراف خود را درک کنند و بر اساس دستورات طبیعی، مجموعهای از اقدامات منطقی را انجام دهند.
گائو یانگ، همبنیانگذار و دانشمند ارشد شرکت Spirit AI، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد:
«مغز، در حال حاضر ضعیفترین بخش در کل زنجیره فناوری رباتیک است.»
به گفته او، صنعت رباتیک در جستوجوی یک «لحظه ChatGPT» است؛ یعنی همان نقطهای که یک فناوری پیچیده به محصولی کاربردی برای میلیونها کاربر تبدیل میشود.
رباتها به نقطه عطفی مشابه GPT نزدیک میشوند
شرکت OpenAI با عرضه ChatGPT در سال ۲۰۲۲ توانست هوش مصنوعی مولد را به مخاطبان گسترده معرفی کند و ظرفیت تجاری این فناوری را نشان دهد.
اکنون شرکتهای رباتیک تلاش میکنند چنین جهشی را در دنیای رباتها ایجاد کنند.
گائو یانگ پیشبینی کرده است که این شرکت تا اواسط سال ۲۰۲۷ به مرحلهای مشابه GPT-3.0 برای رباتها برسد؛ مرحلهای که در آن کاربران بتوانند با ربات به زبان طبیعی صحبت کنند و ربات نیز مجموعهای از اقدامات فیزیکی مناسب برای انجام یک کار را اجرا کند.
او میگوید:
«شما قادر خواهید بود با یک ربات صحبت کنید و آن ربات تلاش میکند با انجام چندین حرکت منطقی، وظیفه موردنظر را تکمیل کند.»
آموزش مغز رباتها با دادههای واقعی انسانی
یکی از بزرگترین چالشهای توسعه رباتهای هوشمند، تأمین دادههای باکیفیت برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی است.
شرکت Spirit AI برای حل این مشکل حدود هزار نیروی قراردادی در سراسر چین دارد که با استفاده از تجهیزات ثبت حرکت، فعالیتهای روزمره انسانها را در خانهها و کارخانهها ثبت میکنند.
این دادهها به رباتها کمک میکند تا نحوه تعامل انسان با محیط واقعی را یاد بگیرند.
در مرکز آموزش داده این شرکت در پکن، گروهی از افراد مجهز به حسگر، بارها فعالیتهایی مانند:
- باز کردن در یخچال
- باز کردن قفل گاوصندوق
- خرد کردن سبزیجات با چاقو
را تکرار میکنند تا اطلاعات حرکتی لازم برای آموزش رباتها جمعآوری شود.
طبق اعلام Spirit AI، رباتهای این شرکت در محیطهای کنترلشده مانند اتاق نشیمن توانستهاند در انجام وظایف ساده به نرخ موفقیت حدود ۹۰ درصد برسند.
Spirit AI؛ یکی از بازیگران قدرتمند حوزه هوش مصنوعی تجسمیافته چین
شرکت Spirit AI در حال حاضر دهها ربات انساننمای چرخدار مدل Moz1 را در خطوط تولید کارخانهها مستقر کرده است. این رباتها در مجموعههایی مانند شرکت تولیدکننده باتری CATL و شرکت تجارت الکترونیک JD.com مورد استفاده قرار گرفتهاند؛ شرکت JD.com نیز یکی از سرمایهگذاران این استارتاپ چینی محسوب میشود.
این شرکت نوپا که در سال ۲۰۲۴ تأسیس شده، در مدت کوتاهی توانسته بیش از ۶۷۰ میلیون دلار سرمایه جذب کند و به یکی از سریعترین شرکتهای در حال رشد در حوزه هوش مصنوعی تجسمیافته چین تبدیل شود.
ارزش فعلی Spirit AI حدود ۲۰ میلیارد یوان (معادل تقریبی ۲.۹ میلیارد دلار) برآورد شده است.
گائو یانگ درباره سرعت پیشرفت این فناوری میگوید:
در زمان تأسیس Spirit AI، رباتها تنها قادر بودند یک فعالیت مشخص مانند ریختن آب یا تا کردن لباس را انجام دهند؛ اما امروز رباتها میتوانند در فضاهای بزرگتر حرکت کنند و مجموعهای از وظایف پیچیده و پیوسته را اجرا کنند.
هنوز مسیر رسیدن رباتها به خانهها طولانی است
با وجود پیشرفتهای چشمگیر، رباتهای انساننما هنوز با محدودیتهای مهمی روبهرو هستند.
یکی از دشوارترین بخشها، انجام حرکات دقیق و ظریف انسانی است؛ کارهایی مانند:
- باز کردن در بطری
- کار با اشیای انعطافپذیر
- انجام فعالیتهایی که ربات قبلاً تجربه نکرده است
به گفته متخصصان، رباتها هنوز در مواجهه با شرایط ناشناخته و محیطهای غیرقابل پیشبینی عملکرد کاملی ندارند.
گائو یانگ معتقد است دو سال آینده میتواند آغاز دوره استفاده گستردهتر از رباتها در محیطهای صنعتی و تجاری باشد، اما ورود گسترده آنها به خانهها چالش بسیار بزرگتری خواهد بود.
او پیشبینی میکند:
«استفاده از رباتها در محیطهای تجاری برای انجام وظایف ساده، زودتر اتفاق میافتد؛ اما حضور آنها در خانهها به زمان بیشتری نیاز دارد.»
داده واقعی؛ کلید ساخت مغز هوشمند رباتها
یکی از تفاوتهای مهم Spirit AI با برخی رقبا، روش آموزش مدلهای هوش مصنوعی آن است.
بسیاری از شرکتهای رباتیک برای کاهش هزینهها از محیطهای شبیهسازیشده استفاده میکنند؛ اما Spirit AI تمرکز اصلی خود را روی دادههای واقعی دنیای فیزیکی قرار داده است.
گائو یانگ معتقد است برخی مهارتها فقط از طریق تعامل واقعی با اشیای فیزیکی قابل یادگیری هستند.
او توضیح میدهد:
«شبیهسازها در کنترل اجسام سخت عملکرد خوبی دارند، اما برای اشیای انعطافپذیر مانند کابلهای برق تغییرپذیر هنوز با مشکل مواجه هستند.»
به همین دلیل، آموزش رباتها با دادههای واقعی میتواند توانایی آنها را برای مواجهه با شرایط پیچیده افزایش دهد.
چرا دادههای نامنظم میتوانند به یادگیری بهتر رباتها کمک کنند؟
در برخی مراکز آموزش ربات در چین، اپراتورها ممکن است یک حرکت را بیش از ۵۰ بار تکرار کنند تا تنها یک نمونه کاملاً دقیق و قابل استفاده برای آموزش هوش مصنوعی ثبت شود.
اما Spirit AI رویکرد متفاوتی دارد.
این شرکت معتقد است استفاده از دادههای متنوعتر، حتی اگر کاملاً تمیز و بدون خطا نباشند، میتواند باعث شود مدلهای هوش مصنوعی سریعتر یاد بگیرند.
به گفته گائو، دادههای به اصطلاح «کثیف» یا متنوع میتوانند به رباتها کمک کنند تا با شرایط واقعیتر سازگار شوند.
آیا رباتهای هوشمند ممکن است از کنترل خارج شوند؟
با افزایش تواناییهای هوش مصنوعی، نگرانی درباره ایمنی این فناوری نیز بیشتر شده است.
برخی شرکتهای هوش مصنوعی در آمریکا اخیراً درباره سرعت توسعه مدلهای پیشرفته هشدار دادهاند؛ زیرا حملات سایبری و سوءاستفاده از سیستمهای خودکار نشان دادهاند که فناوریهای هوشمند میتوانند خطراتی به همراه داشته باشند.
با این حال، گائو یانگ معتقد است خطر «سرکش شدن» هوش مصنوعی در رباتهای فیزیکی، در شرایط فعلی نگرانی فوری نیست؛ زیرا مدلهای کنونی هنوز به بلوغ کافی نرسیدهاند.
اما با افزایش حضور رباتها در محیطهای شلوغ مانند فروشگاهها، مراکز خدماتی و خانهها، موضوع ایمنی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
سیستمهای ایمنی؛ راهکار کنترل رباتهای آینده
Spirit AI برای افزایش امنیت رباتهای خود از فناوری کنترل نیروی تمامبدن استفاده میکند.
این سیستم باعث میشود اگر ربات هنگام تعامل با محیط با نیروی غیرعادی مواجه شود، بهصورت خودکار ترمز اضطراری فعال شود.
گائو یانگ میگوید:
«وقتی مدلهای پایه هوش مصنوعی به مرحلهای مانند GPT-4 برای رباتها برسند، تحقیقات مربوط به ایمنی و هماهنگی هوش مصنوعی اهمیت بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد.»
جمعبندی: آیا رباتها به زودی مانند ChatGPT متحول میشوند؟
رقابت برای ساخت نسل جدید رباتهای هوشمند آغاز شده است و شرکتهای چینی تلاش میکنند با توسعه مغزهای مصنوعی قدرتمند، رباتها را از ماشینهایی با وظایف محدود به دستیارهای هوشمند واقعی تبدیل کنند.
با وجود پیشرفت سریع سختافزار، چالش اصلی همچنان توسعه نرمافزاری است که بتواند مانند یک انسان محیط را درک کند و تصمیم بگیرد.
اگر پیشبینی Spirit AI درست باشد، ممکن است طی سالهای آینده شاهد نقطه عطفی مشابه ظهور ChatGPT در دنیای رباتیک باشیم؛ نقطهای که رباتهای انساننما را از کارخانهها به طیف گستردهتری از کاربردهای روزمره نزدیکتر خواهد کرد.