افراد دارای موهای قرمز همواره بهدلیل ظاهر متفاوت و کمیاب خود، توجه بسیاری را به خود جلب کردهاند. همین ویژگی باعث شده سالها شایعهای درباره «انقراض موقرمزها» در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی دستبهدست شود. اما آیا واقعاً این رنگ موی خاص در آینده از بین خواهد رفت؟ یافتههای جدید علم ژنتیک پاسخ روشنی به این پرسش میدهند.
شایعه انقراض موقرمزها از کجا آغاز شد؟
کمتر از ۲ درصد جمعیت جهان موهای قرمز طبیعی دارند و بیشترین تراکم این ویژگی در کشورهایی مانند ایرلند و اسکاتلند دیده میشود. همین فراوانی پایین باعث شده برخی تصور کنند این گروه بهمرور زمان از جمعیت جهان حذف خواهند شد.
با این حال، متخصصان ژنتیک این ادعا را فاقد پشتوانه علمی میدانند. پژوهشگران تأکید میکنند ژنهای مسئول ایجاد موهای قرمز نه خطری برای سلامت باروری دارند و نه دلیلی وجود دارد که باعث حذف تدریجی آنها از چرخه تکامل شود.
ژن MC1R؛ عامل اصلی رنگ موی قرمز
رنگ موی قرمز عمدتاً به تغییراتی در ژن MC1R مرتبط است؛ ژنی که در تولید رنگدانههای مو و پوست نقش دارد.
این ویژگی یک صفت مغلوب محسوب میشود؛ یعنی برای اینکه فرد موهای قرمز داشته باشد، باید نسخه این ژن را از هر دو والد دریافت کند. اما نکته مهم اینجاست که بسیاری از افراد، بدون اینکه خودشان موهای قرمز داشته باشند، حامل این ژن هستند و میتوانند آن را به نسلهای بعد منتقل کنند.
به همین دلیل، حتی اگر تعداد افراد موقرمز در برخی مناطق کاهش پیدا کند، ژن مربوط به آن همچنان در جمعیت باقی خواهد ماند.
چرا ژن موی قرمز از بین نمیرود؟
یکی از دلایل اصلی بقای این ویژگی، وجود حاملان خاموش ژن MC1R است. این افراد ظاهری مشابه سایر افراد دارند، اما ژن را به فرزندان خود منتقل میکنند.
در نتیجه، حتی اگر دو والد موقرمز نباشند، در صورتی که هر دو حامل این ژن باشند، احتمال تولد فرزندی با موهای قرمز وجود خواهد داشت. همین سازوکار باعث میشود این ویژگی ژنتیکی در نسلهای مختلف حفظ شود.
آیا موقرمزها بیشتر در معرض بیماری هستند؟
افراد موقرمز معمولاً پوست روشنتری دارند و به همین دلیل نسبت به اشعه فرابنفش خورشید حساستر هستند. این موضوع میتواند احتمال ابتلا به برخی سرطانهای پوستی، بهویژه ملانوما را افزایش دهد.
پژوهشها نشان میدهد برخی از انواع ژن MC1R ممکن است خطر ابتلا به سرطان پوست را بین دو تا چهار برابر افزایش دهند. با این حال، متخصصان تأکید میکنند این موضوع به معنای تهدید بقای این گروه نیست.
دلیل آن نیز ساده است؛ بیشتر موارد سرطان پوست در سنین بالا و پس از پایان دوره فرزندآوری رخ میدهد. بنابراین این بیماری تأثیر قابل توجهی بر انتقال ژن به نسل بعد ندارد.
آیا موقرمزها مزایای ژنتیکی هم دارند؟
در کنار حساسیت بیشتر پوست، برخی تحقیقات از مزایای احتمالی این ویژگی نیز خبر میدهند.
برخی مطالعات نشان دادهاند رنگدانه فئوملانین که عامل ایجاد موهای قرمز است، ممکن است در تنظیم برخی فرآیندهای سلولی نقش مفیدی داشته باشد. همچنین فرضیههایی درباره جذب بهتر ویتامین D در افراد با پوست روشن مطرح شده، هرچند هنوز شواهد علمی کافی برای تأیید قطعی آن وجود ندارد.
آیا تغییرات جمعیتی تعداد موقرمزها را کاهش میدهد؟
افزایش مهاجرت، ازدواج میان افراد با پیشینههای ژنتیکی متفاوت و ترکیب جمعیتها ممکن است باعث شود فراوانی موهای قرمز در برخی کشورها کمتر از گذشته شود.
با این حال، کاهش درصد افراد موقرمز به معنای حذف کامل این ویژگی نیست. تا زمانی که ژن MC1R در میان جمعیت وجود داشته باشد، امکان تولد افراد موقرمز نیز پابرجا خواهد بود.
جمعبندی
برخلاف شایعاتی که سالها درباره انقراض افراد موقرمز مطرح شده، علم ژنتیک چنین احتمالی را تأیید نمیکند. ژن مسئول ایجاد موهای قرمز همچنان در میان میلیونها نفر بهصورت پنهان وجود دارد و هیچ شواهدی مبنی بر حذف آن از جمعیت انسانی دیده نمیشود.
اگرچه افراد موقرمز به دلیل پوست روشن، نیاز بیشتری به محافظت در برابر نور خورشید دارند، اما این موضوع تأثیری بر بقای ژنتیکی آنها ندارد. بنابراین، پیشبینی دانشمندان این است که موهای قرمز همچنان در نسلهای آینده نیز دیده خواهند شد؛ حتی اگر فراوانی آن در برخی مناطق جهان دستخوش تغییر شود.