خسارتهای گسترده جنگ و دگرگونیهایی که در معیشت مردم ایجاد کرده، این پرسش را بهوجود آورده است که اقتصاد ایران تا چه اندازه تحت تأثیر قرار گرفته و برای بازگشت به شرایط قبل، به چه مدت زمان نیاز دارد؟
برآورد رسمی خسارتها
بر اساس اعلام اخیر سخنگوی دولت، مجموع خسارات اقتصادی ناشی از جنگ حدود ۲۷۰ میلیارد دلار تخمین زده شده است؛ رقمی که با توجه به اندازه اقتصاد ایران، بسیار قابل توجه است. این میزان خسارت برابر با ۵۷ درصد تولید ناخالص داخلی کشور و بیش از پنج برابر درآمدهای سالانه نفت برآورد میشود.
اقتصاد ایران چند سال عقب افتاد؟
مدت زمان بازسازی و بازگشت تولید به سطح پیش از جنگ به عواملی مانند:
- حجم خسارت اولیه
- نرخ رشد اقتصادی
- سطح تولید
- و بهرهوری سرمایه
وابسته است.
بر این اساس:
- اگر اقتصاد ایران پس از جنگ رشد ۳ درصدی (میانگین سالهای گذشته) را تجربه کند، حدود ۵ سال زمان لازم است تا به سطح قبل از جنگ برسد.
- در سناریوی خوشبینانه با فرض رشد ۸ درصدی، این دوره میتواند به حدود ۲ سال کاهش یابد.
بهرهوری سرمایه؛ مانع یا فرصت بازسازی
آمارها نشان میدهد بهرهوری سرمایه در ایران پایینتر از میانگین جهانی است. نسبت سرمایه انباشتشده به تولید ناخالص داخلی حدود ۴ برآورد میشود؛ به این معنی که برای افزایش یک واحد تولید، باید حدود چهار واحد سرمایهگذاری انجام شود.
بنابراین نرخ رشد اقتصادی پس از جنگ نقش حیاتی در سرعت بازسازی خواهد داشت.
اختلافنظر درباره رقم خسارت
درباره رقم اعلامشده دو نگاه متفاوت وجود دارد:
- برخی کارشناسان معتقدند رقم ۲۷۰ میلیارد دلار بیشبرآورد شده و بخشی از آن مبتنی بر محاسبه هزینههای غیرمستقیم است.
- در مقابل، گروهی دیگر این رقم را کمتر از خسارت واقعی میدانند و با درنظر گرفتن هزینههای پنهان، فرصتهای از دسترفته و پیامدهای بلندمدت، برآورد کلی را تا ۵۰۰ میلیارد دلار نیز محتمل میدانند.
اگر خسارت ۵۰۰ میلیارد دلار شود چه میشود؟
در صورت افزایش خسارات به حدود ۵۰۰ میلیارد دلار:
- با رشد ۳ درصدی، دوره بازسازی میتواند بیش از ۱۰ سال طول بکشد.
- بر اساس این محاسبات، هر یک ماه تداوم جنگ میتواند اقتصاد کشور را بیش از پنج سال به عقب براند.